Cilt Kanseri Belirtileri Nelerdir?
Cilt kanseri cilt hücrelerinin kontrolsüz çoğalması sonucu gelişen malign neoplazmlar olup bazal hücreli karsinom, skuamöz hücreli karsinom ve melanom olmak üzere üç ana tipi bulunmaktadır. Dünya genelinde en sık görülen kanser türü olan cilt kanseri özellikle açık tenli, güneş maruziyeti yüksek popülasyonlarda artan insidans göstermektedir. Erken tanı tedavi başarısını dramatik olarak artırmakta olup düzenli cilt muayeneleri ve değişen lezyonların farkındalığı hayat kurtarıcı olabilmektedir. Ultraviyole radyasyon maruziyeti güneş ve solaryum en önemli önlenebilir risk faktörü olup güneş koruyucu kullanımı ve güvenli güneşlenme davranışları primer korunmada esastır.
Bazal Hücreli Karsinom Özellikleri
Bazal hücreli karsinom cilt kanserlerinin yüzde yetmiş ila seksenini oluşturan en yaygın tip olup epidermisın bazal hücrelerinden köken alır ve yavaş büyüyen lokal invaziv karakterlidir. Metastaz riski son derece düşük yüzde nokta nokta üçten azdır ancak tedavi edilmediğinde lokal doku destrüksiyonu ve kozmetik deformiteye yol açabilir. Nodüler bazal hücreli karsinom en sık görülen alt tip olup inci benzeri translusent pembe-kırmızı papül veya nodül şeklinde prezente olur ve yüzeyde telenjiektaziler görünür damarlar ve merkezi ülserasyon gelişebilir. Superfisyal bazal hücreli karsinom gövde ve ekstremitelerde kırmızı-pembe skuamlı yama veya plak şeklinde olup egzama veya sedef hastalığı ile karıştırılabilir. Morfeoform veya sklerozan bazal hücreli karsinom sarımsı skar benzeri düzleşmiş plak olup sınırları belirsizdir ve agresif büyüme paterni gösterir.
Risk faktörleri açık ten Fitzpatrick tip bir-iki, mavi veya yeşil göz, sarı veya kızıl saç, kümülatif güneş maruziyeti, güneş yanığı öyküsü özellikle çocuklukta, solaryum kullanımı, immünsüpresyon organ nakli, iyonize radyasyon tedavi öyküsü, arsenik maruziyeti ve genetik sendromlar bazal hücre nevus sendromu Gorlin sendromu içermektedir. Klinik prezentasyon genellikle güneşe maruz kalan bölgelerde yüz, kulak, boyun, saçlı deri kanama eğilimli iyileşmeyen yara, değişen veya büyüyen lezyon ve kaşıntı veya hassasiyet şeklindedir. Tanı klinik muayene ve punch biyopsi veya eksizyon biyopsisi ile histopatolojik konfirmasyonla konur. Dermoskopi pigmente ve non-pigmente lezyonların değerlendirilmesinde yardımcı non-invaziv araçtır.
Skuamöz Hücreli Karsinom Özellikleri
Skuamöz hücreli karsinom epidermisın keratinosit hücrelerinden kaynaklanan ikinci en yaygın cilt kanseri olup bazal hücreli karsinoma göre daha agresif büyüme paterni ve daha yüksek metastaz riski yüzde iki ila beş gösterir. Aktinık keratoz güneş hasarlı keratoz premalign lezyon olup skuamöz hücreli karsinomun prekürsörüdür ve tedavi edilmezse yüzde beş ila on oranında invaziv karsinoma progrese olabilir. Klinik görünüm kırmızı veya pembe skuamlı kaşıntılı papül veya plak olup güneş maruziyeti yüksek bölgelerde yüz, kulak, el sırtları kümelenmeler halinde görülür. İnvaziv skuamöz hücreli karsinom sert eritemli nodül veya plak şeklinde olup merkezi ülserasyon, kabuklanma ve kanama eğilimi gösterir ve hızlı büyüme karakteristiğidir.
Yüksek riskli özellikler iki milimetreden derin invazyon, kötü diferansiyasyon, perinöral invazyon, immünsüpresyon varlığı, kulak veya dudak lokalizasyonu ve rekürrens öyküsü lokal nüks ve metastaz riskini artırır. Bowen hastalığı in situ skuamöz hücreli karsinom dermise invazyon olmadan intraepidermal malignite olup kırmızı-kahverengi skuamlı yama şeklindedir ve erken tedavi invaziv karsinoma progresyonunu önler. Keratoakantoma hızla büyüyen kratere benzer nodül olup santralinde keratotik plug bulunan genellikik kendini sınırlayan lezyon olarak düşünülür ancak skuamöz hücreli karsinomdan histolojik olarak ayırt edilemeyebilir ve eksizyon önerilir. Marjolin ülseri kronik yara, yanık skarı veya inflamasyon alanında gelişen agresif skuamöz hücreli karsinom olup yüksek metastaz riski taşır.
Melanom Erken Tanı ve ABCDE Kuralı
Melanom melanositlerden köken alan en ölümcül cilt kanseri olup erken evrelerde yüksek kür oranlarına sahipken metastatik hastalıkta prognoz kötüdür. İnsidansı özellikle genç yetişkinlerde artmakta olup yaşam boyu risk açık tenli popülasyonda yüzde iki civarındadır. ABCDE kuralı melanom şüpheli lezyonların değerlendirilmesinde kullanılan mnemonik bir araçtır: A Asymmetry asimetri lezyonun bir yarısı diğeriyle eşleşmez, B Border irregularity düzensiz sınırlar girintili çıkıntılı bulanık kenarlar, C Color variation renk çeşitliliği kahverengi, siyah, kırmızı, beyaz, mavi tonları, D Diameter çap altı milimetreden büyük ancak erken melanomlar daha küçük olabilir, E Evolving değişim boyut, şekil veya renkte değişiklik. Çirkin ördek yavrusu belirtisi ugly duckling sign diğer benlerden farklı görünen lezyon melanom şüphesini artırır.
Melanom alt tipleri süperfisyal yayılan melanom en yaygın tip yüzde yetmi yavaş radial büyüme sonrası vertikal invazyon, nodüler melanom agresif tip yüzde onbeş hızlı vertikal büyüme koyu mavi-siyah nodül, lentigo maligna melanom yaşlılarda güneş hasarlı ciltte yüzde beş ila on, akral lentiginöz melanom el-ayak tabanı ve tırnak altında koyu tenli popülasyonda daha sık ve amelanotik melanom pigmentsiz pembe veya kırmızı lezyon tanıda zorluk yaratır. Risk faktörleri displastik nevüs sendromu atipik benler, çok sayıda ben elli üzeri, dev konjenital nevüs, melanom aile öyküsü, açık ten, güneş yanığı öyküsü, immünsüpresyon ve CDKN2A/CDK4 gen mutasyonları içerir. Metastaz riski tümör kalınlığı Breslow derinliği ile doğrudan ilişkilidir: bir milimetreden ince düşük risk, bir ila dört milimetre orta risk, dört milimetreden kalın yüksek risk.
Daha Az Görülen Cilt Kanserleri
Merkel hücre karsinomu nöroendokrin kökenli agresif cilt kanseri olup yaşlılarda ve immünsüpresif hastalarda görülür ve hızlı büyüyen kırmızı-mor nodül şeklinde prezente olur. Yüksek lokal nüks ve erken lenfatik metastaz riski taşır ve geniş cerrahi eksizyon, radyoterapi ve immunoterapi ile tedavi edilir. Dermatofibrosarkoma protuberans nadir mezenşimal tümör olup yavaş büyüyen dermal veya subkutan nodül şeklinde başlar ve zamanla protuberan kitle haline gelir. Lokal invaziv karakterli olup geniş eksizyon veya Mohs cerrahisi gerektirir. Kaposi sarkomu HHV-8 virüsü ile ilişkili vasküler tümör olup HIV/AIDS hastaları, organ nakli alıcıları ve Akdeniz kökenli yaşlılarda görülür ve mor-kırmızı maküller, plaklar veya nodüller şeklinde prezente olur.
Anjiyosarkom agresif vasküler malignite olup yaşlılarda kronik lenfödem alanında veya radyoterapi sonrası gelişebilir. Kutanöz T hücreli lenfoma mikozis fungoides primer cilt lenfom ası olup eritemli skuamlı yamalar, plaklar ve tümörler şeklinde progresyon gösterir ve Sézary sendromu eritrodermi, lenfadenopati ve periferik kan tutulumu ileri evre hastalığı temsil eder. Seboreik keratoz benign epidermal proliferasyon olup kanserle karışabilir ancak yapışık görünümlü kahverengi veya siyah verrüköz plaklar şeklindedir ve tedavi gerekmez. Akrokordon skin tag benign yumuşak fibrom olup boyun, koltuk altı ve kasıkta sap üzerinde küçük et çıkıntıları şeklindedir.
Önleme Erken Tanı ve Tedavi
Güneş korunması geniş spektrumlu SPF otuz ve üzeri güneş koruyucu her iki saatte bir ve yüzme veya terleme sonrası yeniden uygulama, koruyucu giysi uzun kollu gömlek, pantolon, geniş kenarlı şapka, UV koruyucu güneş gözlüğü ve on ila on altı saatleri arasında gölgede kalma primer korunmada temel stratejilerdir. Solaryum kullanımından kaçınma yapay UV radyasyon melanom riskini yüzde yetmiş beş artırır ve otuz yaş altında kullanım riski ikiye katlar. Düzenli cilt muayenesi aylık kendi kendine cilt muayenesi ayna yardımıyla tüm vücut yüzeyi ve yılda bir kez dermatolog tarafından profesyonel cilt muayenesi erken tanıda kritiktir. Yüksek riskli bireyler melanom veya cilt kanseri öyküsü, çok sayıda ben, ailesel melanom daha sık kontrol altı ayda bir gerektirir.
Tedavi seçenekleri cerrahi eksizyon bazal ve skuamöz hücreli karsinom için birinci basamak tedavi olup uygun cerrahi marjinlerle tam çıkarma hedeflenir, Mohs mikrografik cerrahi yüksek riskli bölgelerde yüz, kulak maksimum doku koruma ile tam tümör eksizyonu sağlar, kriyoterapi sıvı nitrojen ile dondurma küçük süperfisyal lezyonlar için, elektrodesikasyon ve küretaj kazıma ve yakma düşük riskli lezyonlar için, topikal tedaviler imiquimod immün modülatör, 5-fluorourasil kemoterapi aktinık keratoz ve süperfisyal bazal hücreli karsinom için ve radyoterapi cerrahi uygun olmayan hastalarda veya adjuvan tedavi olarak kullanılır. Melanom tedavisi geniş lokal eksizyon sentinal lenf nodu biyopsisi staging için ve metastatik hastalıkta immunoterapi anti-PD-1, anti-CTLA-4, hedefli tedavi BRAF/MEK inhibitörleri yaşam süresini anlamlı düzeyde uzatmıştır. Takip düzenli dermatolojik muayene nüks ve yeni primer tümör tespiti için esastır.